Metodoloji

📄 Metodolojiyi PDF indir — v1.1 · 14 Temmuz 2026 sürümlü ve tarihli; atıf için bu belgeyi kullanın

← Evrene dön

Temel ilke

Blokzincir veriyi doğru kılmaz; doğrulanmış veriyi dondurur. Doğruluk iddiası kaynak gösterimi ve doğrulama pipeline'ıyla; bütünlük iddiası kriptografiyle taşınır (İlke İ3). Protokol bir kaydın doğru olduğunu değil, belirli bir doğrulama sürecinden geçtiğini ve o günden beri değişmediğini kanıtlar.

Veri hattı

• Edinim: KAP/KGK üzerindeki kamuya açık TSRS/sürdürülebilirlik raporları; her PDF'e SHA-256 + zaman damgası.
• Ekstraksiyon: İki aşama — (A) PDF→metin cache (rapor başına bir kez), (B) cache→yapılandırılmış kayıt (Claude). Mevcut evren legacy_v0 etiketlidir.
• Doğrulama: Deterministik kurallar: büyüklük mertebesi, kapsam beyanı, şebeke EF birim kontrolü (0.2–1.0 kgCO₂e/kWh), iç tutarlılık, zamansal ±%40 sapma, güvence sınıfı. Bayraklı kayıtlar %100 insan incelemesine gider (risk-ağırlıklı örneklem).
• Mühürleme: Kanonik JSON (sıralı anahtar, sabit ayraç, normalize float) → SHA-256 → (1) hash-zincirli mühür defteri + (2) blockchain'de CarbonbenchRegistry kontratı. Append-only: düzeltme = yeni sürüm; hiçbir sürüm silinmez.

Şeffaflık & Doğruluk skoru (0–100)

Formül config/scoring.json dosyasındadır, kodda hardcode değildir; her değişiklik versiyonlanır (Metodoloji Kurulu ilkesi, spec 7.1). Her skorun yanında "neden" paneli vardır — kara kutu yoktur.

Karşılaştırma — üç katman

1. Küresel yoğunluk percentile: tCO₂e / milyon $ gelir, tüm evren. Soru: "harcadığım 1$ için ne kadar emisyon?" Sektörden bağımsızdır — ağır sanayi burada doğal olarak düşük çıkar; bu bilinçli bir tasarım kararıdır.
2. Sektör-içi percentile: Aynı yoğunluk metriği, yalnız sektör grubu içinde (adil kıyas). En az 5 şirketlik evren şartı — altındaysa skor üretilmez.
3. Dış benchmark bağlamı — iki kaynak: (a) EXIOBASE 3.8.2 (ExioML) — Türkiye 2022 sektör yoğunlukları, kg CO₂e / € katma değer, VA-ağırlıklı (birincil; TR'ye özgü olduğu için); (b) EPA USEEIO v1.3 — cradle-to-gate tedarik zinciri yoğunluğu, kg CO₂e / 2022 USD (ikincil bağlam). Dikkat: EXIOBASE paydası katma değer (ciro değil), EPA ise tedarik zinciri dahildir — şirketin kendi K1+2 yoğunluğuyla tanım farkları açıkça beyan edilir; benchmarklar skora girmez.

Gelir TL beyanları yıllık ortalama TCMB/ECB kurlarıyla USD'ye çevrilir (config/fx.json). Gelir verisi olmayan kayıtlar mutlak K1+2 percentile'ına düşer ve * ile işaretlenir — sahte skor üretilmez.

Tehdit modeli — ne savunulur, ne savunulmaz

• Savunulur: mühürlü kaydın sessizce değiştirilmesi (operatör dahil), revizyon tarihçesinin gizlenmesi, seçici veri silme.
• Savunulmaz: kaynak raporun kendisinin yanlış olması (fiziksel gerçeklik güvence denetçisinin işidir), örneklem dışı ekstraksiyon hataları (sıfırlanmaz; ölçülür ve sınırlandırılır).

Derin dokümantasyon

• Karbon Sayısının Anatomisi (CB-M Manuel) — 9 bölüm, 133 numaralı hata modu, 53 standart-itirazı; tüm formüllerin literatür kökleri.
• CB-P Protokolü v1.0-taslak — shall/should hükümlü standart metni (docs/PROTOKOL-v1.md) ve 11 sayfalık whitepaper v1.0 (docs/whitepaper-v1.md).
• Okuma hata matrisi (2026-07-14) — kendi hata payımızın kamuya açık ölçümü: bağımsız ikinci okuma turunda karara varılan kayıtlarda çelişki oranı ve insan incelemesinin sınıflandırması (okuma hatamız / şirket-içi tutarsızlık / yanlış alarm). Makine-makine mutabakatı hata payının ALT sınırıdır; üst sınır insan işaretli altın setle verilecektir. Ayrıntı: docs/hata-matrisi.md.
• Fiziksel yoğunluk (2026-07-14) — ağır sanayide (çelik/çimento/cam/alüminyum) ton başına emisyon: mutlak ve gelir-bazlı yüzdelikler ölçek yanlıdır. Rapordan üretim tonajı deterministik yakalanır; IEA/GCCA/IAI kıyas bantlarıyla konumlanır. Kıyas bandında öne çıkar, skora girmez (config/fiziksel_yogunluk.json).
• v1.1 sinyal katmanları (2026-07-12) — skor formülü değişmeden q̂/b̂'ye bağlanan yeni kanıt kaynakları: okuma teyit turu + insan onaylı hata sınıflandırması (operatör hatası ≠ kuruluş çelişkisi; ağır çelişkide Doğruluk tavanı 20) · Kapsam 2 ikili raporlama denetimi · EPA GHGRP resmi çıpası (tek yönlü, sahiplik paylı, tam ad eşleşmeli) · elektrik aktivite çapraz kontrolü · SBTi resmî liste + sektörel patika beyan doğrulaması · Şeffaflık v0.2 değer zinciri bileşeni. Ayrıntı: CB-P Ek C.
• Rozet Protokolü (CB-B v1.0) — dönemsel performans rozetlerinin kriter formülleri, dönemsellik ve bağımsızlık kuralları (docs/rozet-protokolu-cb-b.md).
• Panel Sunumu — metodolojinin nasıl müzakere edildiğinin sadeleştirilmiş kaydı.
• Doğrulama günlüğündeki her kural artık CB-M x.y.z taksonomi koduyla etiketlidir — denetçi Excel çizelgesiyle birebir.

Sınırlılıklar (v0.2 dürüstlük beyanı)

• Ekstraksiyon legacy_v0 sınıfıdır; örneklem doğrulamasına öncelikli girer.
• Sektör grupları kaba eşlemedir (GICS resmi eşlemesi yol haritasında).
• Mevcut zincir lokal EVM'dir (aynı kontrat, gerçek tx'ler); Polygon Amoy/mainnet geçişi tek deploy'dur.
• Yazma yetkisi tek operatördedir; çoklu-imza yol haritasındadır.